Sparta komt voort uit de fietsenwinkel van Dirk Schakel in Apeldoorn, die in 1917 begon met de fabricage van fietsen en bakfietsen en later ook bromfietsen en motoren ging produceren. In 1986 kwam het merk met de Spartamet op de markt. Dit was een snorfiets met een kleine benzinemotor in het achterwiel. In 1998 gevolgd door een van de eerste elektrische fietsen voor het grote publiek, de Sparta Pharos met een Yamaha PAS-systeem.
In 2000 bracht Sparta met de Amazone de eerste ‘moederfiets’ op de markt en in 2003 was de introductie van de Sparta ION, de eerste elektrische fiets waarbij de motor, accu en elektronica zo goed waren geïntegreerd dat het ontwerp sterk leek op een gewone fiets. Dat zorgde voor een doorbraak in de verkoop: de e-bike werd niet langer gezien als een fiets voor mensen met een handicap of ouderen.
De Sparta ION werd in 2004 uitgeroepen tot Fiets van het Jaar, wat een enorme impuls gaf aan de Nederlandse e-bikemarkt en vaak wordt gezien als het begin van de doorbraak van de moderne elektrische fiets.
Vooruitstrevend merk
Otto Beaujon van de vereniging De Oude Fiets weet nog veel meer over de historie van Sparta. Hij werkte acht jaar geleden mee aan een boek over het merk: “Dit boek had als ondertitel ‘Vernuft en volharding’. En dat geeft goed weer waar Sparta vanaf het begin in 1917 voor stond. In de jaren dertig waren ze een vooruitstrevend merk in bromfietsen en motorfietsen. De motorfietsen gingen met stapjes van 60cc naar 98, naar 125, naar 200 en 250cc en hadden kant-en-klare motortjes van verschillende fabrikanten. Later kwamen ze ook met transportfietsen en bakfietsen, en ze waren de eersten met een gezinsfiets. Ik herinner me ook de Sparta Pharos: dat was best een goede e-bike, alleen was de actieradius niet geweldig.”
Volgens Beaujon straalde het merk in die eerste jaren degelijkheid uit: “Ze maakten hele mooie brommers. Maar in mijn jeugd waren ze niet populair onder jongens van 17/18 jaar. Ze waren veel te burgerlijk met veel plaatwerk. Dat zie je ook in de reclames van toen, daarin zie je zo’n keurige jongen op een Sparta brommer. De oprichters van Sparta maakten er geen geheim van dat ze uit de protestante hoek kwamen, wat mede bepalend was voor de keuze van dealers en kopers. Vooral in die doelgroep was het merk erg populair. Dat was toen een voordeel, maar dat is natuurlijk al lang niet meer zo.”
Frame uit één stuk
In 1973 kwam Sparta met een model dat technisch niet goed was: “Ze kwamen met een ‘frame uit één stuk’. Als je dat verticaal doorzaagt, schrik je enorm. Voor het balhoofd zijn drie lagen metaal op elkaar geplakt en daar zitten allemaal luchtspleten tussen. Verder is de achtervork uit één stuk, platgeknepen en tegen het bracket gelast. Optisch was er op zo’n frame niks aan te merken (sommige mensen vinden het zelfs mooi), maar technisch was het natuurlijk een verschrikking.”
Beaujon vindt het gezien de historie jammer dat Sparta nu helemaal van de markt verdwijnt: “Accell heeft het de afgelopen jaren geprobeerd, maar het is blijkbaar niet gelukt om Sparta naast Batavus te positioneren in de markt. Ik denk dat er voor een specifieke doelgroep nog best plek voor Sparta zou kunnen zijn. Zoals de Amazone of ouderwetse heren- of damesfietsen met trommelremmen. Ik zie nog veel mensen die graag zo’n model zouden willen kopen.”
Beaujon ziet de laatste tijd dat ook in het buitenland voortdurend merken komen en verdwijnen: “Ook wat kleinere merken in Frankrijk die veertig jaar goed gedraaid hebben, stoppen ermee. Zo gaat dat.”
